pujcka online ihned bez registru Orlová pujčka turnov nebankovní půjčky bez zástavy nemovitosti půjčka z fksp účtování online pujcka ihned Litovel pujcky do 15000

روزنامه‌نگار حکیم

حسن نمک‌دوست تهرانی

عکس: صبا طاهریان، شرق

عکس: صبا طاهریان، شرق

جور دیگری راه می‌رفت، جور دیگری می‌خندید، جور دیگری حرف می‌زد، جور دیگری فکر می‌کرد، جور دیگری زندگی می‌کرد. جور دیگر نه، درست مثل خودش، مثل یک روزنامه‌نگار، مثل علیرضا فرهمند.

دکتر گفت ۵۰ سال سیگار کشیده‌ای، سرطان به سراغت آمده. جواب داد در عوض، ۵۰ سال کِیف کرده‌ام!

تومورکه از ریه به سراغ مغزش رفت و دستش از کار افتاد گفت: افسوس سه چیز را دارم: نواختن پیانو، بازی بیلیارد و تایپ کردن. در هر سه استاد بود.

نوبت اول شیمی درمانی تا دم مرگ رفت و چون بازگشت گفت: مرگ را به چشم دیدم و آرزوی مرگ کردم.

حرف‌هایش همیشه این طور بود؛ جذاب و غافلگیرکننده. همیشه همین طور بود؛ اصیل و پر از حکمت؛ بخشی از مغناطیس قدرتمند درونی‌اش که همه را مجذوب می‌کرد.

ابایی نداشت که بگوید یک محافظه‌کار است؛ دلیلش: «محافظه‌‌کاران هستند که جهان را تغییر می‌دهند.» با همین محافظه‌کاری بود که در نخستین روزهای اعتراض مردم در سال ۵۷ گفت «شرط محافظه‌کاری ایجاب می‌کند که رژیم شاه بربیفتد، اگر بماند پوست همه را خواهد کند.» همین استدلال را در برابر آمریکا و غرب داشت: «پر رو هستند، می‌خواهند به سازشان برقصیم،‌ کوتاه بیاییم قورتمان می‌دهند.»

اولین واژه‌پردازهای درست و درمان که به بازار آمدند، به شوق‌آمده و هیجان‌زده گفت: «خیلی انسانی‌اند، undo دارند.» و این را همان روزهای اول گفت؛ نه دستور undo که انسانی بودن آن. فرهمند بود و کشف این جنبه، ویژگی ذاتی‌اش. بعدها مد شد که با سوز و گداز بگویند کاش زندگی هم کلید میان‌بر Ctrl+Z داشت، این یکی اما هیچ عطر و طعمی نداشت.

اما هیچ‌چیز به اندازه‌ گفتن و نوشتن درباره روزنامه‌نگاری او را به شوق نمی‌آورد. در این باب کسی هم به گرد پایش نمی‌رسید؛ اندیشه‌مند روزنامه‌نگاری در طراز جهانی. پیش از همه گفت «درست است که قبل از انقلاب، روزنامه‌نگار از زمین‌های مین‌گذاری شده عبور می‌کرد، اما آن قدر عبور کرده بود که جای مین‌ها را می‌شناخت و چشم بسته هم می‌توانست بگذرد. امروز جای مین‌ها نامعلوم‌تر است.» و بارها پیش آمد که دیگران همین سخن را برای او بازگو کردند؛ بدون ذکر منبع. او اما با احساس تمام «عجب و عجب» می‌کرد و می گفت چه تعبیر حکمت‌آمیزی، از کجا به این نکته پی برده‌اید؟ و گوینده باور می‌کرد خود به رازی بزرگ پی برده است. وقتی هم که از خود او به عنوان منبع سخن به میان می‌آمد، ذوق‌زده می‌پرسید: «واقعا، من چنین حرفی زده‌ام؟ فکر نمی‌کنم. مطمئن هستید؟» به قول مسعود خرسند به شوق می‌آمد وقتی می‌دید دیگران به کمک اندیشه‌های او سخن می‌گویند؛ با یا بدون ذکر منبع.

وقتی از او پرسیدم از اینکه حرفه‌اش روزنامه‌نگاری است پشیمان نیست، گفت «نه، خیلی هم خوشحالم» و فی‌الفور پنج دلیل آورد. اولینش «جذابیت داستان دنباله دار». یعنی چه؟ توضیح داد که اولین روزهای تجربه روزنامه‌نگاری‌اش را پشت دستگاه تلکس گذرانده: «در خبرهای تلکس انگار چند داستان پرهیجان پلیسی دنباله‌دار به موازات هم ادامه دارند. شوقی در انسان به وجود می‌آید که تحول بعدی خبر چه بود. چند ماه پس از شروع کارم بود که کندی را ترور کردند و این شوق و جذابیت داستان دنباله دار را در اوج آن احساس کردم.»

و وقتی پرسیدم مقصودش از «جذابیت مونتاژ» چیست، گفت: «مثل بازی لگوی بچه‌ها. به یک خبر واحد می‌شود آرایش‌های مختلف داد. یعنی می‌شود پاراگراف‌ها را پس و پیش کرد، لغت‌ها را انتخاب کرد، لیدهای مختلف نوشت، تیترهای متفاوت زد وعکس‌های گوناگون انتخاب کرد. گاهی هم گذاشتن این خبر کنار آن خبر یا آن یکی کنار این یکی، معنای متفاوتی به خبر می‌دهد. خبر زیر دست آدم‌ها غوغای خاموشی دارند و کشف این مرا به وجد می‌آورد.» سیر و سلوک در لاهوت روزنامه‌نگاری و لذت بردن از غوغای خاموش خبر و تشبیه خبر به لگوی بچه‌ها کار او بود و بس. عجیب تر اما مسالمت و مدارای فوق‌العاده‌اش بود با لگوی غریب زندگی و غوغای خاموش درون.

همه حرف‌های روزنامه‌نگارانه‌اش از همین جنس بودند؛ اصیل و تأمل‌انگیز: «… کسانی کاشف قوانین بزرگ طبیعی مثل قانون جاذبه و جدول تناوبی عناصر هستند؛ کسانی از روی آن قوانین مثلا اتومبیل اختراع می‌کنند؛ کسانی از روی آن اختراع کارخانه اتومبیل‌سازی راه می‌اندازند؛ و کسانی اتومبیل می‌رانند. بزرگترین متفکرین و مخترعین  وکارخانه‌داران، الزاما بهترین رانندگان اتومبیل نیستند. در این قیاس در میدان تفکرات اجتماعی و سیاسی، تئوریسین‌ها، طراحان، مجریان و روایت‌گران را داریم که این دسته آخری با روزنامه‌نگار (اعم از خبرنگار و گزارشگر و تفسیرنویس) قابل انطباق است. روزنامه‌نگار در این سلسه مراتب، در حکم راننده اتومبیل است، منتها راننده ماهر اتومبیل مسابقه. ممکن است متفکر و نویسنده بزرگی بخواهد در روزنامه‌ای کار کند، اما او هم باید روزنامه‌نگاری کند. روزنامه‌نگار صاحب حرفه‌ای است شریف و پر افتخار، نه مثل آن مسافرکش‌هایی  احساس شرم می‌کنند و می‌گویند کار من این نیست. من نویسنده‌ام. حیف که نمی‌گذارند بنویسم … روزنامه‌ جای ارائه تزهای شخصی نیست و اگر قرار باشد هر کس در روزنامه نظرات خود را بیان کند دیگر چیزی از روزنامه باقی نمی‌ماند … وقتی خواننده گفت خوب نوشته این نشانه ضعف روزنامه‌نگار است. روزنامه‌نگار موفق کسی است که خواننده به جای تحسین کار او، به خود مضمون خبر واکنش نشان بدهد وبگوید: عجب! عجب واقعه‌ای! عجب پدیده‌ای! … مقاله نویسی دنباله سنت وعظ و خطابه و اندرزنویسی است که البته کاربرد اجتماعی خود را دارد، اما روزنامه‌نگاری نیست. روزنامه‌نگاری با پشت میز نشستن و فشار آوردن به فکر برای گفتن حرفی که دنیا را تکان دهد، حاصل نمی‌شود. باید کار میدانی کرد و در این کار ورزیده شد … تفسیر نویس جای خود را دارد، اما تسلط آن بر روزنامه‌نگاری را به زیان این حرفه می‌دانم… یک آقا یا خانم روزنامه‌نگار، مثلا آقای فرهمند، با درج نظرات خود در روزنامه فقط به خواننده خبر می‌دهد که آقای فرهمند که شهروند کم اهمیت و گمنامی است، این گونه فکر می‌کند. این چه اهمیتی برای خواننده دارد….»

هستند کسانی که بدنامی را به گمنامی ترجیح می دهند. فرهمند اما گمنامی را بر شهرت ترجیح می‌داد. نظراتش را به آرامی و اغلب در جمع‌های خودمانی مطرح می‌کرد، و بیشتر با جوانترها که آنان را از جنس زمانه می‌دانست و زمانه و خودش را متعلق به آن‌ها. از گپ وگفت و نشست و برخاست با جوان‌ها خسته نمی‌شد، از دانستن و بالیدن‌شان به شوق می‌آمد و با «عجب، عجب» گفتن به شوق‌شان می‌آورد.

روزگار رفیق او نبود، او اما رفیق روزگار بود. سی و چند سال خاطرش را آزردند و او هیچ‌کس را هیچ‌گاه نیازرد. همه را دوست می‌داشت و هر که او را می‌شناخت دوستش می‌داشت. مثل خودش راه ‌رفت، مثل خودش ‌خندید، مثل خودش حرف ‌زد، مثل خودش فکر ‌کرد، مثل خودش زندگی کرد. جور دیگر نه، درست مثل خودش، مثل یک روزنامه‌نگار، مثل علیرضا فرهمند.

 ***

این نوشته در صفحه ۷ روزنامه شرق (پنجشنبه ۲۶ دی ماه ۱۳۹۲) به چاپ رسید. البته همکاران شرق در پاراگراف آخر، عبارت «سی و چند سال خاطرش را آزردند» را به «چندین سال خاطرش را آزردند» تغییر دادند.